ჩეჩნები

Image 

 


ჩეჩნურად
: ნოხჩი/Noxçi,  წარმოადგენენ ეთნიკურ ჯგუფს ჩრდილოეთ კავკასიაში. საკუთარ თავს უწოდებენ “ნოხჩებს” (მხოლობითში “ნოხჩი”, მრავლობითში “ნოხჩო”).

 

ენა 


ჩეჩნური ენა (нохчийн мотт) მიეკუთვნება კავკასიური ენების ნახთა ჯგუფს. გამოიყოფა ბარის, შატოური, აკიური (აუხის), ჭებერლოური, შაროული, მელხური, ითონკალური, გალანჩოჟური და ქისტური დიალექტები. თავის მხრივ ისინი იყოფა კილოკავებად, რომელთა შორის უმნიშვნელო განსხვავებაა. ყველაზე მეტად ერთმანეთისგან განსხვავდება ბარის, აკიური, ჭებერლოური და ნაწილობრივ ქისტური (ქართული ენის ძლიერი გავლენის გამო) დიალექტები. 
ლიტერატურული ჩეჩნური ენა ჩამოყალიბდა მე-20 საუკუნეში ბარის დიალექტის საფუძველზე. დამწერლობა ჩეჩნურ ენაზე 1925 წლამდე არაბულის, 1925-1938 წწ. ლათინურის, 1938 წლიდან კი რუსული გრაფიკის საფუძველზე არსებობდა. ახალი ჩეჩნური ანბანი მიღებულ იქნა 1922 წ. ლათინურის საფუძველზე. დღეისათვის გამოიყენება კირილიცა. 
ჩეჩნური ენა ჩეჩნეთის რესპუბლიკის სახელმწიფო ენაა.

 

 

 


რელიგია 
ჩეჩნეთში გავრცელებულია ისლამის სუნიტური მიმდინარეობა. 
 ისლამი ჩეჩნეთში XV საუკუნეში ვრცელდება. მთიელთა თემებში ისლამი ნელა აღწევდა: პირველ პერიოდში ახალი რელიგია დიდხანს ასიმილირდებოდა ადგილობრივ წარმართულ ტრადიციებთან. წარმართული ღმერთების რთულ (მრავალფეროვან) პანთეონში იყვნენ ყველას მიერ აღიარებული დელა, ტუშოლი, მიატცილი, სიელი, ერდი, მოლიზ-ერდი. გარდა ამისა, მოსახლეობის ცალკეული ჯგუფები თაყვანს სცემდნენ თავიანთ ღმერთებს. საკუთარი მფარველი ღმერთები ჰყავდა ცალკეულ სოფლებს და ზოგიერთ ოჯახსაც კი. VIII საუკუნის დასაწყისიდან ჩეჩნეთის ტერიტორიაზე ქრისტიანობა, რომელიც შედარებით მყარად იკიდებს ფეხს არღუნის ხეობაში (აქ შემონახულია ტაძრების ნანგრევები, ნაპოვნია მართლმადიდებლური კულტის საგნების ნაშთები). ამ პერიოდში მჭიდროა ქართულ-ჩეჩნური კავშირები, მაგრამ ქრისტიანული რელიგია ვაინახთა შორის ღრმად ვერ დამკვიდრდა, რადგან ისინი ხშირად კვლავ თავიანთ წარმართულ ღმერთებს სცემდნენ თაყვანს. 
XV საუკუნიდან იწყება ისლამის გავრცელება. XV-XVI საუკუნეებში ჩეჩნების უმრავლესობა უკვე მუსლიმი იყო, რასაც იმ დროის სამარხები მოწმობს. არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოჩენილი, ჩვენამდე მოღწეული პირველი მუსლიმური ძეგლი – ნაზრანის რაიონის სოფ. პლიევოს ბორგა-კაშის მავზოლეუმი – 1405-1406 წწ.-ით თარიღდება. 
ისლამის დამკვიდრება ხელს უწყობდა ჩეჩნების ეკონომიკურ და პოლიტიკურ კავშირებს ყირიმის სახანოს, ოსმალეთის და სპარსეთის მოსახლეობასთან. თქმულებებმა დღემდე შემოინახეს ისლამის პირველი ჩეჩენი მქადაგებლების სახელები: თერმოლა, ბატა, ბერსა. 
რელიგიური ომის დროშის ქვეშ, ნიკოლოზის რუსეთის იმპერიული პოლიტიკის წინააღმდეგ საბრძოლველად გააერთიანა. ამგვარად, ისლამი ჩეჩენი ხალხის გამაერთიანებელ რელიგიად იქცა. 
XX საუკუნის 90-იან წლებში ჩეჩნეთში ვაჰაბიზმის იდეების გავრცელება დაიწყო.


 

სიტყვა “ჩეჩენი” წარმოდგება სპარსულიდან და ჩეჩნურად ნოხჩის ნიშნავს]. ის პირველად მოხსენიებულია მერვე საუკუნის რაბულ წყაროებში.

 

ცხოვრობენ ინგუშეთში,დაღესტანსა  და მოსკოვში.

 ჩეჩნური დიასპორებია საქართველოშიყაზახეთშითურქეთსა და არაბულ სამყაროში (განსაკუთრებით დიდია მათი რაოდენობა იორდანიასა და სირიაში)

Advertisements

კომენტარის დატოვება

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s

%d bloggers like this: